'Educatie en open source software: meer dan gratis tools'

In het onderwijs wordt steeds meer open source software gebruikt, zo merkt ook Gijs de Bakker*. In de regel moet daar niet al te veel achtergezocht worden. 'Het is in de regel niet meer dan een slimme manier om aan gratis en doorgaans kwalitatief goede software te komen'. Wat De Bakker betreft een gemiste kans. 'Het toevoegen van extra functionaliteiten kan het ICT-gebruik in het onderwijs aanzienlijk verrijken'. De onderwijsonderzoeker zou graag zien dat collega's in onderwijsland meer (open source) software met elkaar zouden delen, zodat een enorme database met educatieve toepassingen voor open source software ontstaat.

Door Gijs de Bakker
In mijn werk als onderwijsonderzoeker zie ik om mij heen steeds meer mensen de open-sourcebeweging omarmen. Pakketten en programma's als OpenOffice.org, Moodle, en The GIMP vinden hun weg naar enthousiaste docenten of vakgroepen die ze in hun onderwijs inzetten. Het zijn ontwikkelingen die ik zeker toejuich. Toch mist er iets.

Open source
Ik heb de definitie van open source er maar even bij gepakt, zoals deze te lezen is op Wikipedia:

'Open source beschrijft de praktijk die in productie en ontwikkeling vrije toegang geeft tot de bronmaterialen (de source) van het eindproduct.'

In de praktijk van het onderwijs vallen de essentiële woorden 'ontwikkeling' en 'bronmaterialen' vaak weg. De initiatieven om te kiezen voor open source software die ik in mijn omgeving zie, zijn in de regel niet meer dan een slimme manier om aan gratis en doorgaans kwalitatief goede software te komen. Van doorontwikkeling van het oorspronkelijke product is nauwelijks sprake. Eigenlijk wordt de software meer als freeware gebruikt. Wat mij betreft een gemiste kans.

Verrijking
Juist de mogelijkheid tot het aanpassen van de oorspronkelijke broncode biedt wat mij betreft interessante mogelijkheden voor het onderwijs. Het toevoegen van extra functionaliteiten kan het ICT-gebruik in het onderwijs aanzienlijk verrijken. Een mogelijk voorbeeld: een docent wil peer-feedback inzetten onder zijn studenten. Studenten leren veel door kritische reflectie op elkaars werk, door het geven én ontvangen van feedback. Nu is het vaak nog een hele klus om zoiets te organiseren, of moet er het zoveelste softwarepakket voor geïnstalleerd worden. Het zou een stuk eenvoudiger zijn om de standaard tekstverwerker van OpenOffice.org, die toch al wordt gebruikt in de instelling, te voorzien van een uitgebreide peer-feedbackfunctie die verder gaat dan de standaard optie 'wijzigingen bijhouden'. Zo creëert de docent een krachtige tool die tegelijkertijd geïntegreerd ingezet kan worden met reeds geïmplementeerde toepassingen.

Krachten bundelen
Niet iedereen is programmeur, daar ben ik mij van bewust. Al zou dat wel het geval zijn, waar halen docenten de tijd vandaan om voor alle nieuwe dingen die zij in hun onderwijs willen proberen, bestaande software te gaan aanpassen? Dit probleem klinkt groter dan het wat mij betreft zou moeten zijn. Mits we onze krachten bundelen. Ik zie een model voor me waarbij iedereen die wat ontwikkelt, dat deelt met zijn collega's in onderwijsland. Op die manier ontstaat er een enorme database met educatieve toepassingen voor open source software. Samenwerking op dergelijke wijze bewijst zich keer op keer. Denk bijvoorbeeld aan de Instant Messaging-applicatie Adium die ik op mijn computer gebruik. Hiervoor komen dagelijks plug-ins met nieuwe mogelijkheden uit, ontwikkeld vóor en dóor gebruikers.

Uitdaging
Ik heb niet de illusie dat mijn idee nieuw is. Op EduSite zag ik een initiatief waarbij een catalogus van educatieve open source software was samengesteld in het kader van een subsidieproject. De error die ik kreeg bij het bezoeken van de site beloofde niet veel goeds. Er is in 2004 verslag gedaan van de afronding het project, maar daarbij is het gebleven. Er ligt dus een mooie uitdaging voor educatieve open sourcers. Wie doet er mee?

Gijs de Bakker is promovendus educatieve social software bij de Eindhoven School of Education. Tevens is hij verbonden aan lectoraat en kenniskring educatieve functies van ict.