Buffelen

 

Bollebozen van het EU DG ‘Education and Culture’ hebben 2009 uitgeroepen tot het Europese jaar voor ‘Creativity and Innovation’. Het motto is ‘Image. Create. Innovate.’ Inspirerend, zo’n jaar. Een van de foto’s die dit ICT-e rijke thema beeldend moet ondersteunen in het huisblad ‘The Magazine’ brengt mijn Imagereceptoren ernstig in verwarring ( zie foto 1). Het is een smaakvolle foto die wat mij betreft echter boekdelen spreek over de (on)zin van de sturingskracht van grootse jaarthema’s ‘creativiteit en/of innovatie’. Zit hier een e-learner wanhopige pogingen te doen creatief te ogen? Is dit een beeld van innovatieve leerprocessen? Wat ik zie is een beeld van ‘gedachtenloosheid’. Van leegte in de bovenkamer, zelfs de laptop lijkt leeg.

 

Creativiteit en innovatie zijn niet zomaar te sturen. Zelfs niet in een foto kennelijk. Creatieve innovaties ontstaan meer spontaan, vanuit processen van kennisdelen en co-creatie.

Ik heb in de jaren dat ik bij Fontys heb mogen werken mee aan de wieg gestaan van enkele ICT-e initiatieven op internationale schaal, zoals de Europese Virtual School, Netdays Europe en niet te vergeten het UNESCO Timeproject. Innovatieve concepten die inmiddels zijn opgevolgd door tal van nieuwe, succesvolle initiatieven waarvan ook het Nederlandse onderwijs flink gebruik maakt. Dat die ogenschijnlijk wat ‘wilde’ pilots opvolging zouden krijgen in netwerkleeractiviteiten als e-twinnig en Springday was destijds niet te voorzien, en zeker niet zo gepland.

Zo werkt innovatie ook niet. Geen grote leiders en geen SMART koersvaste cycli van PDCA. Voor innovaties cq. transformaties in (bijvoorbeeld) onderwijssystemen moet er vooral ruimte zijn om creatieve processen te faciliteren. Ben daarom zo’n pleitbezorger voor GrassRoots projecten (mits goed gekaderd). En tijd, lange tijd. In een open en openminded setting. Laag in de organisatie. Beetje (schijnbare) chaos mag. Paniekaanvallen aan de top ook op zijn tijd. ‘Waar gaat dat allemaal naartoe?’ ‘Wie wijst de weg?’

 

Onderwijsinnovatie is buffelen. Stevig ploeteren, dag in dat uit. Altijd op zoek naar nieuwe groene weiden. Grazen afgewisseld met rust en schijnbaar (?) doelloos rondhangen en liggen.

Wie goed, in navolging van de Nederlandse bioloog Prins, kijkt naar een kudde buffels ontdekt een heel subtiel ritueel van liggen, opstaan en weer gaan liggen door koeien verspreid in de groep. Schijnbaar zinloos, ongericht en zonder regie. Stomme beesten. Niets is minder waar.

De kudde blijkt in bezit van een beestachtig sterk collectief geheugen en gedistribueerde kennis over welke richting te kiezen op de zoektocht naar het sappigste groenste gras. En in een soort van zelfsturend democratisch proces vindt er in de kudde besluitvorming plaats over de te volgen koers. Het ‘gedraai’ van deze kuddedieren blijkt een bijna wiskundige verzameling van levende vectoren waarvan de mathematische resultante richting wijst: ‘Je ziet het pas als je het ziet’, om het naar Johan Cruijff te zeggen.

En niets en niemand houdt de kudde tegen zodra deze eenmaal in beweging is (Dat laatste kan ik uit eigen ervaring volmondig beamen).

 

Er moet meer gebuffeld worden in het onderwijs. Zelfsturende leernetwerken (‘kuddes’?) met nonformele en informele leerprocessen en gedeelde kennis. En als we dit soort voorbeelden uit de natuur goed ‘uitmelken’……dan hebben we pas echt ‘kaas gegeten’ van onderwijsinnovatie.

Buffelen als model. ‘Mozarella !!’ als strijdkreet.

In dat licht van ‘creativity and innovation’ voor 2009 heb ik bij gelegenheid van mijn vertrek bij Fontys een nieuw persoonlijk motto gekozen. ‘Heb ik nou een visie of een Fiets’. Kwam ik zo maar tegen op een muur op het oude kazerneterrein in Arnhem. Image. En zo heeft zo’n Europees thema dan toch ongemerkt zijn effect, ook op mij.

Ik ga meer fietsen. Meer richting zoeken in levenslang leren langs ICT-rijke buffelpaden. Mijn stalling bij CELSTEC in Parkstad Limburg. En mijn eigen buffelwei aan de rand van natuurgebied Terworm: bij e-linQ.

Vanaf vrijdag 27 maart gaat er een nieuwe groep Buffels de Limburgse wei in. Dan gaat in Heerlen het hek los van het netwerk van Kennisnet Ict-Ambassadeurs VO Limburg. Is nog moeilijk ‘te lezen’ welke kant dat op zal gaan. Dat heb je zo met buffelen.

 

 

Wim Didderen